Şüpheli İşlem Bildirimi (ŞİB) Süreçlerinde Otomasyonun Rolü

Türkiye’de finansal teknolojiler sektörü, yenilikçi hizmetler sunarken aynı zamanda yasa dışı faaliyetlerin önlenmesi konusunda artan bir sorumlulukla karşı karşıyadır. 6493 sayılı Kanun kapsamında faaliyet gösteren ödeme ve elektronik para kuruluşları için Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından yayımlanan risk yönetimi rehberi, bu sorumluluğun çerçevesini net bir şekilde çizmektedir. Rehber, özellikle yasa dışı bahis ve kumar gibi mali suçların engellenmesi amacıyla şüpheli işlemlerin tespitinde manuel süreçlerin yetersizliğini vurgulayarak, teknoloji ve otomasyonun kritik rolünü ortaya koymaktadır. Bu noktada, kuruluşların hem yasal yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirmesi hem de operasyonel verimliliklerini artırması için Şüpheli İşlem Bildirimi (ŞİB) süreçlerini otomatize etmesi bir zorunluluk haline gelmiştir.

Şüpheli İşlem Bildirimi (ŞİB) Süreçlerinin Yasal Dayanağı ve Zorlukları

Ödeme ve elektronik para kuruluşları için Şüpheli İşlem Bildirimi (ŞİB) süreçleri, yasal düzenlemelere uyumun temel taşlarından biridir. Bu süreçlerin etkin bir şekilde yönetilmesi, kurumları finansal cezalardan korurken aynı zamanda toplumsal bir sorumluluğun da yerine getirilmesini sağlar. Ancak hızla dijitalleşen finansal dünyada, bu süreçler ciddi zorlukları da beraberinde getirmektedir.

T.C. Merkez Bankası (TCMB) Rehberinin Ödeme ve Elektronik Para Kuruluşları İçin Anlamı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından yayımlanan “Ödeme ve Elektronik Para Kuruluşlarınca Sunulan Hizmetlerin Yasa Dışı Faaliyetlerde Kullanılmasının Önlenmesine İlişkin Risk Yönetimi Rehberi”, sektör için bir yol haritası niteliğindedir. Bu TCMB rehberi, 6493 sayılı Kanun’a tabi olan kuruluşların, yasa dışı bahis, dolandırıcılık ve diğer mali suçlarla mücadelede alması gereken asgari idari ve teknik tedbirleri detaylandırmaktadır. Rehber, kuruluşlara sadece ne yapmaları gerektiğini değil, aynı zamanda bu süreçleri proaktif ve risk temelli bir yaklaşımla nasıl sürekli geliştirmeleri gerektiğini de belirtir. Bu, statik ve tepkisel kontroller yerine, dinamik ve öngörülü bir risk yönetimi anlayışını zorunlu kılar.

Rehber Kapsamında Belirlenen Asgari Risk Unsurları ve Takip Yükümlülükleri

TCMB, rehberde şüpheli olarak kabul edilebilecek işlemler için somut ve ölçülebilir senaryolar sunmuştur. Bu senaryolar; ödeme hesabı hizmetleri, ödeme aracının kabulü (POS), fatura ödemeleri ve mobil ödemeler gibi farklı hizmet türleri için özel olarak tanımlanmıştır. Örneğin, bireysel bir hesaptan bir günde 10’dan fazla para transferi yapılması, bir işyerinin cirosunda ticari hayatın olağan akışına aykırı artışlar yaşanması veya riskli bölgelerden sık işlem yapılması gibi durumlar, asgari risk unsurları olarak belirlenmiştir. Kuruluşlar, bu unsurları ve çok daha fazlasını içeren takip mekanizmaları kurmakla yükümlüdür.

Manuel İzleme Yöntemlerinin Yetersizliği: Hız, Hacim ve Karmaşıklık Engelleri

Finansal işlemlerin saniyeler içinde milyonlarca adede ulaştığı günümüz ekosisteminde, manuel izleme yöntemleri ile TCMB rehberine tam uyum sağlamak neredeyse imkansızdır. Bir uyum personelinin binlerce işlemi tek tek inceleyerek rehberdeki onlarca farklı senaryoya uygunluğunu kontrol etmesi; hız, hacim ve karmaşıklık engellerine takılır. İşlem hacmi arttıkça insan hatası olasılığı yükselir, şüpheli işlemler gözden kaçabilir ve en önemlisi, yasal süreler içinde aksiyon alınması zorlaşır.

“İşlem Anında Tespit” ve “Üç Saat İçinde Aksiyon” Kuralının Yarattığı Operasyonel Baskı

Rehberin en kritik maddelerinden biri, şüpheli işlemlerin “işlem anında” tespit edilmesi ve alınacak aksiyonların işlem anından itibaren “en geç üç saat içerisinde” belirlenmesi zorunluluğudur. Bu üç saat içinde aksiyon kuralı, manuel süreçler üzerinde muazzam bir operasyonel baskı yaratır. Geleneksel yöntemlerle bir işlemin şüpheli olduğunu tespit etmek, ilgili verileri toplamak, analizi yapmak ve karara varmak saatler sürebilir. Bu durum, kuruluşları ciddi yasal ve finansal risklerle karşı karşıya bırakır. İşte bu noktada otomasyon, bir seçenek olmaktan çıkıp bir zorunluluk haline gelir.

Otomasyonun Şüpheli İşlem Tespitindeki Rolü ve Önemi

Yasal düzenlemelerin getirdiği katı kurallar ve artan işlem hacimleri, finansal kuruluşları ŞİB süreçlerinde teknolojiye yöneltmektedir. Otomasyon, bu alanda verimliliği artıran, riskleri azaltan ve uyum süreçlerini güçlendiren temel bir araç olarak öne çıkmaktadır. Geleneksel yöntemlerin aksine, otomatik sistemler büyük veri setlerini anlık olarak analiz ederek insan gözünden kaçabilecek karmaşık dolandırıcılık desenlerini ortaya çıkarabilir.

Otomatik İşlem İzleme Nedir?

Otomatik işlem izleme, finansal işlemlerin önceden tanımlanmış kurallar, senaryolar ve makine öğrenmesi modelleri kullanılarak bir yazılım platformu tarafından gerçek zamanlı olarak taranması ve analiz edilmesidir. Bu sistemler, TCMB rehberinde belirtilen risk unsurları gibi belirli kriterlere uyan işlemleri anında işaretleyerek uyum birimlerinin dikkatine sunar. Amaç, şüpheli aktiviteyi manuel müdahaleye gerek kalmadan, saniyeler içinde tespit etmek ve yasal süreler kaçırılmadan aksiyon alınmasını sağlamaktır.

Kural Tabanlı Sistemler ve Davranışsal Analiz Yaklaşımları

Otomasyonun temelinde iki ana yaklaşım bulunur. Kural tabanlı sistemler ve davranışsal analiz, şüpheli işlem tespitinde birbirini tamamlayan iki önemli yaklaşımdır. Kural tabanlı sistemler, “Eğer X olursa, Y yap” mantığıyla çalışır. Örneğin, “Bir hesaptan günde 10’dan fazla para transferi yapılırsa alarm üret” gibi net senaryolar bu sistemlerle yönetilir. Davranışsal analiz ise daha dinamiktir; müşterinin geçmiş işlem alışkanlıklarını (ortalama işlem tutarı, işlem saatleri, coğrafi konum vb.) öğrenir ve bu normal davranışın dışına çıkan anormallikleri (anomali) tespit eder. Örneğin, normalde sadece Türkiye’den işlem yapan bir müşterinin hesabından aniden riskli bir ülkeden yüksek tutarlı bir işlem yapılması, davranışsal analiz ile yakalanabilir.

Yapay Zeka ve Makine Öğrenmesinin Geleneksel Yöntemlere Göre Üstünlükleri

Yapay zeka (AI) ve makine öğrenmesi (ML), kural tabanlı sistemlerin bir adım ötesine geçer. Bu teknolojiler, daha önce hiç karşılaşılmamış, yeni ve karmaşık dolandırıcılık yöntemlerini tespit etme yeteneğine sahiptir. Sürekli olarak yeni verilerden öğrenerek modellerini güncellerler ve “bilinmeyen tehditleri” proaktif olarak ortaya çıkarırlar. Geleneksel yöntemler sadece bilinen kuralları uygularken, yapay zeka, birbiriyle alakasız gibi görünen veri noktaları (IP adresi, cihaz bilgisi, işlem saati, tutar) arasındaki gizli ilişkileri bularak organize suç ağlarını bile deşifre edebilir.

Otomasyon ile Operasyonel Verimliliğin Artırılması ve İnsan Hatasının Azaltılması

Otomatik işlem izleme sistemleri, uyum departmanlarının üzerindeki manuel iş yükünü önemli ölçüde azaltır. Personel, binlerce “temiz” işlemi elemek yerine, sadece sistem tarafından filtrelenmiş ve gerçekten şüpheli olan az sayıda vakaya odaklanabilir. Bu, hem zaman tasarrufu sağlar hem de uzmanların enerjisini daha stratejik analiz ve karar verme süreçlerine yöneltmelerine olanak tanır. Otomasyon, süreçleri standartlaştırarak ve insan faktörünü minimize ederek tutarlılık sağlar ve insan hatasının azaltılması sonucunu doğurur.

TCMB Rehberi Kapsamında Ödeme Hesabı Hizmetlerinde Otomatik Kontroller

Ödeme hesapları, fon transferlerinin temelini oluşturduğu için yasa dışı faaliyetlerde sıklıkla kullanılır. TCMB rehberi, bu alandaki riskleri minimize etmek amacıyla çok sayıda spesifik senaryo belirlemiştir. Otomatik kontrol mekanizmaları, bu senaryoların her birini anlık olarak izleyerek kuruluşlara proaktif bir savunma hattı sunar.

Para Transferi Limit ve Frekanslarının Otomatik İzlenmesi (Günlük/Aylık Adet ve Kişi Sayısı)

Rehber, bir hesaptan veya hesaba yapılan para transferlerinin adedine ve bu transferlere dahil olan farklı kişi sayısına net sınırlar koyar. Örneğin, bir bireysel hesaptan günde 10’un üzerinde veya ayda 15’ten fazla farklı kişiye para transferi yapılması şüpheli kabul edilir. Otomatik sistemler, her hesap için bu sayaçları anlık olarak tutar. Bir hesap bu limitlerden herhangi birine yaklaştığında veya aştığında, sistem otomatik olarak bir alarm üreterek işlemi işaretler. Bu, özellikle para transferi limit ve frekansları takibi ile “hesap kiralama” (mule account) gibi dolandırıcılık türlerinin tespitinde kritik rol oynar.

Genç ve Yeni Hesaplara Yönelik Özel Senaryoların Sisteme Tanımlanması

TCMB, 20 yaşından küçük hesap sahiplerini ve yeni açılan hesapları özellikle riskli olarak tanımlar. “Yeni açılan bir bireysel hesabın ilk bir ay içinde 50’den fazla işlem yapması veya toplamda 27.500 TL’yi aşması” gibi senaryolar, otomasyon platformlarına kural olarak kolayca tanımlanabilir. Sistem, bir hesap açıldığı andan itibaren bu kuralları devreye alır ve belirtilen eşikler aşıldığında uyum birimini anında bilgilendirir. Bu, suistimale açık genç ve yeni hesaplara yönelik özel senaryolar ile riskin en başından yönetilmesini sağlar.

IP Adresi, E-posta ve Cihaz Bilgilerindeki Anormalliklerin Tespiti (Velocity Checks)

Dolandırıcılar genellikle aynı cihaz veya IP adresi üzerinden çok sayıda farklı hesabı kontrol etmeye çalışır. Rehber, “Aynı gün içinde aynı IP’den 5 veya daha fazla farklı bireysel müşteri hesabına erişilmesi” gibi durumları şüpheli olarak nitelendirir. Otomatik sistemler, IP adresi, e-posta ve cihaz bilgileri gibi dijital parmak izlerini kullanarak gelişmiş “velocity check” analizleri yapar. Aynı cihazdan kısa sürede çok sayıda hesap açılması veya aynı hesaba sürekli farklı ve birbirinden uzak coğrafi konumlardan erişilmesi gibi anormallikler anında tespit edilir.

Riskli Ülke, Bölge ve Operatör Bilgilerinin Otomatik Taranması

Rehber, riskli ülkeler, off-shore merkezler ve bahis faaliyetlerinin yasal olduğu ülkelerden gelen işlemlere özel dikkat gösterilmesini ister. Otomatik izleme platformları, bu ülke ve bölgelerin listelerini içeren güncel veritabanları ile entegre çalışır. Bir işlem bu listelerdeki bir ülkeye ait IP adresi, telefon numarası veya hedef hesap ile ilişkilendirildiğinde, sistem işlemi otomatik olarak daha yüksek bir risk puanıyla işaretler ve detaylı inceleme için uyarı oluşturur. Bu, riskli ülke, bölge ve operatör bilgileri üzerinden gelebilecek tehditlerin filtrelenmesini sağlar.

İşlem Açıklamalarındaki Anahtar Kelimelerin ve Anlamsız İfadelerin Tespiti

Yasa dışı faaliyette bulunanlar, transferlerin amacını gizlemek için genellikle anlamsız veya kodlanmış ifadeler kullanır. TCMB, açıklama metinlerinde “kumar, bahis, bet” gibi kelimelerin veya anlamsız, ardışık karakterlerin kullanılmasını risk unsuru olarak belirtir. Otomatik sistemler, doğal dil işleme (NLP) yetenekleri sayesinde işlem açıklamalarını saniyeler içinde tarayarak bu tür şüpheli anahtar kelimeleri, kısaltmaları veya anlamsız karakter dizilerini tespit edebilir ve ilgili işlemleri işaretleyebilir. Bu, özellikle işlem açıklamalarındaki anahtar kelimeler aracılığıyla yasa dışı bahis ve kumar faaliyetlerinin ortaya çıkarılmasında etkilidir.

Kuyumculuk, Oyun Pini, TL Yükleme Gibi Riskli İş Kollarında Kullanımın Analizi

Bazı iş kolları, doğası gereği fonların hızlı bir şekilde el değiştirmesine ve izinin kaybettirilmesine daha müsaittir. Rehber, bir ödeme hesabının sürekli olarak kuyumculuk, paket TL yükleme veya oyun pini alım-satımı gibi alanlarda kullanılmasının dikkat çekici olduğunu belirtir. Otomatik sistemler, müşteri davranışlarını analiz ederek bir hesabın bu tür yüksek riskli sektörlerde anormal bir yoğunlukta kullanılıp kullanılmadığını tespit edebilir. Bu, özellikle oyun pini, TL yükleme gibi sektörlerdeki “smurfing” (parçalama) gibi aklama yöntemlerinin tespitine yardımcı olur.

Ödeme Aracının Kabulü Hizmetlerinde (Sanal/Fiziki POS) Otomasyon ile Risk Yönetimi

Üye işyerleri, finansal ekosistemin en önemli parçalarından biridir ancak aynı zamanda yasa dışı gelirlerin sisteme sokulması için bir kapı görevi de görebilirler. TCMB rehberi, sanal ve fiziki POS hizmeti sunan kuruluşların, işyerlerini sürekli olarak izlemesi ve anormal aktiviteleri tespit etmesi için detaylı senaryolar sunar. Bu süreçte otomasyon, milyonlarca POS işlemini gerçek zamanlı olarak analiz ederek riskleri yönetmede kilit rol oynar.

Ciro Artışlarının ve Sektör Ortalamalarından Sapmaların Gerçek Zamanlı Analizi

Rehber, “ticari hayatın olağan akışına aykırı ciro artışlarını” önemli bir risk göstergesi olarak kabul eder. Yeni kurulan bir işyerinin bir anda sektör ortalamasının çok üzerinde ciro yapması veya mevcut bir işyerinin cirosunun bir günde dört kat artması şüphelidir. Otomatik izleme sistemleri, her işyeri için günlük ve haftalık ciro takibi yapar. Bu verileri, işyerinin geçmiş performansıyla ve aynı sektördeki diğer işyerlerinin ortalamalarıyla anlık olarak karşılaştırır. Belirlenen eşikleri aşan anormal bir artış tespit ettiğinde, sistemi otomatik olarak uyarır. Bu, özellikle paravan şirketler aracılığıyla yapılan işlemleri tespit etmede etkilidir.

İtiraz (Chargeback) Oranlarının Otomatik Hesaplanması ve Alarm Üretilmesi

Yüksek itiraz (chargeback) oranları, genellikle sahte veya hileli işlemlerin bir göstergesidir. TCMB, haftalık harcama itirazlarının toplam işlem adedine veya tutarına oranının %5’i aşmasını riskli bir durum olarak tanımlar. Otomatik sistemler, her işyeri için bu oranı sürekli olarak hesaplar ve belirlenen eşik aşıldığında anında bir alarm üreterek uyum birimini bilgilendirir. Bu, sorunlu işyerlerinin müşteri mağduriyetine yol açmadan erken bir aşamada tespit edilmesini sağlar.

İşlem Zamanlaması (Gece/Hafta Sonu) ve Tekrar Eden Düz Tutarların Tespiti

Dolandırıcılar genellikle mesai saatleri dışında ve hafta sonları işlem yaparak denetimden kaçmaya çalışırlar. Rehber, bir işyerinin işlemlerinin %75’inin hafta sonu veya %50’sinin gece 21:00-06:00 arasında gerçekleşmesini şüpheli bulur. Benzer şekilde, toplam işlemlerin %25’inin 100, 250, 500 TL gibi tekrar eden düz tutarlardan oluşması da bir risk işaretidir. Otomasyon platformları, bu tür işlem desenlerini kolayca tespit edebilir. Zaman ve tutar analizleri yaparak, ticari mantığa uymayan bu tür anormallikleri otomatik olarak işaretler.

Domain Yaşı, IBAN Değişiklik Sıklığı ve Ciro Limitlerinin Sistem Tarafından Takibi

Yasa dışı faaliyetler için kurulan paravan şirketler genellikle yeni web siteleri kullanır. Bu nedenle TCMB, “işlem yapılan domain yaşının 3 aydan küçük olması” durumunu riskli kabul eder. Ayrıca, bir işyerinin sürekli IBAN değiştirmesi veya yeni kurulan bir işyerinin ilk aylarda belirlenen ciro limitlerini (örneğin ilk ay 250.000 TL) aşması da takip edilmesi gereken unsurlardır. Otomatik sistemler, işyeri kabul sürecinde bu verileri (domain yaşı, kuruluş tarihi vb.) otomatik olarak kontrol edebilir ve işyeri aktif olduğu sürece IBAN değişikliklerini ve ciro limitlerini takip ederek kural dışı bir durumda alarm üretebilir.

Hatalı PIN/OTP Girişlerinin ve Anormal Kart Kullanım Desenlerinin İzlenmesi

Çalıntı kart bilgileriyle yapılan denemeler, genellikle çok sayıda hatalı giriş denemesiyle sonuçlanır. Rehber, bir işyerinde son bir saat içinde 5 veya daha fazla “hatalı pin” veya “hatalı SMS OTP” uyarısı alınmasını şüpheli işlem olarak değerlendirir. Otomatik sistemler bu tür denemeleri anlık olarak sayar ve limit aşıldığında sadece alarm üretmekle kalmaz, aynı zamanda ilgili kartın veya IP adresinin geçici olarak bloke edilmesi gibi önleyici aksiyonları da tetikleyebilir. Bu, hatalı PIN/OTP girişleri ile yapılan “brute force” saldırılarını engellemede hayati bir rol oynar.

Back URL ve IP Uyumsuzluklarının Otomatik Olarak Engellenmesi

Teknik güvenlik açıkları, dolandırıcılar için önemli bir fırsat sunar. Sanal POS işlemlerinde, işlemin yapıldığı web sitesi ile API isteğinde belirtilen “back URL” bilgisinin uyumsuz olması veya Türkiye’de faaliyet gösteren bir işyerinin POS sunucu IP’sinin yurtdışında olması, teknik bir sahtekarlığa işaret edebilir. Otomatik kontrol mekanizmaları, her işlemde bu teknik bilgileri (URL, IP, coğrafi konum) karşılaştırır. Bir uyumsuzluk tespit ettiğinde, işlemi daha onaylanmadan reddederek sahtekarlığı proaktif olarak engeller. Bu, özellikle back URL ve IP uyumsuzlukları gibi siber saldırı girişimlerine karşı etkili bir koruma sağlar.

Fatura Ödemeleri ve Para Havalesi Hizmetlerinde Otomasyon Senaryoları

Temsilciler aracılığıyla sunulan fatura ödeme ve para havalesi hizmetleri, geniş kitlelere ulaşması nedeniyle yasa dışı fon akışları için kullanılma riski taşır. TCMB rehberi, bu alandaki riskleri yönetmek için hem bireysel/kurumsal müşteri limitlerini hem de temsilcilerin faaliyetlerini izlemeye yönelik özel senaryolar belirlemiştir. Otomasyon, bu çok katmanlı yapıyı etkin bir şekilde denetlemek için kritik öneme sahiptir.

Bireysel ve Kurumsal Fatura Ödeme Adet ve Sorgu Limitlerinin Otomatik Kontrolü

Rehber, kara para aklamayı önlemek amacıyla fatura ödeme işlemlerine adet bazında sınırlar getirmiştir. Örneğin, bir bireysel müşterinin bir ayda 30’dan fazla fatura ödemesi veya bir işyerinin 70’ten fazla ödeme yapması şüpheli bir aktivite olarak kabul edilir. Aynı şekilde, sisteme yük bindiren ve potansiyel bir suistimali işaret eden aşırı sorgulama işlemleri de (bireysel müşteri için ayda 90, işyeri için 210’dan fazla) kısıtlanmıştır. Otomatik sistemler, her bir müşteri için bu fatura ödemeleri ve para havalesi limitlerini gerçek zamanlı olarak takip eder ve eşikler aşıldığında işlemi bloke ederek veya alarm üreterek anında müdahale eder.

Temsilci Bazında Ciro Artışlarının ve Lokasyon Dışı İşlem Yoğunluğunun İzlenmesi

Temsilcilerin faaliyetleri de yakından izlenmelidir. Rehber, bir temsilcinin cirosunda dört kat ve üzeri bir artış yaşanmasını veya faaliyet gösterdiği ilin dışındaki iller için anormal sayıda fatura ödemesi yapmasını (örneğin bir günde 10’dan fazla) riskli olarak tanımlar. Otomatik izleme platformları, her bir temsilcinin ciro trendlerini ve işlem yaptığı coğrafi bölgeleri sürekli analiz eder. Anormal bir ciro artışı veya lokasyon dışı işlem yoğunluğu tespit edildiğinde, ilgili temsilciyi ve işlemlerini daha detaylı inceleme için işaretler.

Şüpheli Temsilci Yapılanmaları ve İşlem Desenlerinin Tespiti

Organize suç grupları, denetimden kaçmak için karmaşık temsilci ağları kurabilir. “Aynı aileden veya aynı bölgeden aynı soyadı ile birçok kişinin temsilci olarak tanımlanması” veya “para havalesi işlemine aracılık edilen müşteri sayısı az olmasına rağmen temsilcinin yüksek ciro elde etmesi” gibi durumlar, TCMB tarafından şüpheli olarak belirtilmiştir. Yapay zeka destekli otomasyon sistemleri, temsilciler arasındaki gizli ilişkileri (aynı soyadı, adres, IP vb.) ve işlem desenlerindeki anormallikleri (düşük müşteri sayısı, yüksek ciro gibi) analiz ederek bu tür organize yapıları deşifre edebilir.

Yüksek Tutar ve Hızlı İşlem Senaryoları İçin Otomatik Alarmlar

Rehber, temsilcilerin sisteme yüksek miktarda ve hızlı bir şekilde fon sokmasını engelleyecek kontrollerin yapılmasını ister. Örneğin, bir temsilcinin 10 saniye içinde birden fazla kişiye ödeme hizmeti sunması veya kendi hesabına tek seferde 200.000 TL ve üzeri fon aktarması gibi senaryolar, otomatik alarm üretmesi gereken durumlardır. Otomasyon sistemleri, bu tür yüksek tutarlı ve olağan dışı hızlı işlemleri anında tespit ederek, fonlar sisteme tamamen entegre olmadan önce müdahale edilmesine olanak tanır.

Mobil Ödeme ve API Bağlantılarında Otomasyonun Güvenlik Rolü

Mobil ödemelerin ve API tabanlı hizmetlerin yaygınlaşması, finansal kuruluşlara yeni fırsatlar sunarken aynı zamanda yeni güvenlik risklerini de beraberinde getirir. TCMB rehberi, bu modern hizmet kanallarının güvenliğini sağlamak için hem işlem bazlı kuralların hem de teknik altyapı kontrollerinin otomasyonla yönetilmesini zorunlu kılmaktadır.

Mobil Ödeme İşlemlerinde Saat ve Adet Bazlı Kuralların Uygulanması

Mobil ödemeler, kolaylığı nedeniyle dolandırıcılık girişimlerine açık olabilir. Rehber, bu riski yönetmek için spesifik kurallar belirlemiştir. Örneğin, bir bireysel müşterinin gece 21:00 ile 06:00 saatleri arasında 3 adet mobil ödeme yapması veya aynı cep telefonu numarasından bir saat içinde aynı işyerine 3, farklı işyerlerine 5 adet işlem gerçekleştirmesi şüpheli kabul edilir. Otomatik kontrol sistemleri, bu saat ve adet bazlı kuralları her bir mobil ödeme işlemi için anlık olarak uygular ve kural ihlali durumunda işlemi bloke edebilir veya ek bir doğrulama adımı (örneğin, SMS onayı) talep edebilir.

API Üzerinden Gerçekleşen Anormal Davranış Desenlerinin Tespiti

API’ler, iş ortakları ve temsilcilerle veri alışverişini sağlayan kritik kanallardır. Ancak bu kanallar, kötüye kullanıldığında büyük riskler oluşturabilir. Rehber, API’ler üzerinden gerçekleşen anormal davranışların izlenmesini şart koşar. Otomatik sistemler, “aynı IP üzerinden çok sayıda farklı ödeme hesabına ilişkin işlem yapılması” veya “aynı ödeme hesabına kısa süre içinde farklı IP’lerden giriş yapılması” gibi şüpheli desenleri tespit etmek için API trafiğini sürekli analiz eder. Bu tür davranışlar, genellikle hesap ele geçirme veya otomatik bot saldırılarına işaret eder.

API İsteklerinde IP Adresi Kısıtlamaları (Beyaz Liste) ve Denetim İzlerinin Otomatik Kaydı

API güvenliğinin temel adımlarından biri, erişimi sadece güvenilir kaynaklarla sınırlamaktır. TCMB, API üzerinden iletişim kuracak IP adreslerinin statik olmasını ve bir “beyaz liste” (whitelist) oluşturularak bu liste dışından gelen erişimlerin engellenmesini talep eder. Otomasyon platformları, bu IP adresi kısıtlamaları (beyaz liste) politikasını otomatik olarak uygular. Ayrıca, API üzerinden geçen her işlemin denetim izini (işlem türü, zaman damgası, kaynak ve hedef IP, müşteri bilgileri vb.) eksiksiz ve güvenli bir şekilde kaydederek, olası bir inceleme veya denetim için gerekli kanıtları oluşturur.

API Token ve Back URL Doğrulamasının Sistem Tarafından Yapılması

Teknik sahtekarlığı önlemek için API güvenliğinde ek katmanlara ihtiyaç vardır. Rehber, “API token’ının unique (benzersiz) olması” ve “back URL’nin API’nin kurulduğu web sitesi ile aynı olması” gibi teknik doğrulamaların yapılmasını zorunlu kılar. Bu kontroller, bir API anahtarının çalınarak başka bir web sitesinde kullanılmasını veya kullanıcıların sahte bir siteye yönlendirilmesini engeller. Otomatik güvenlik sistemleri, her API çağrısında bu doğrulamaları anlık olarak gerçekleştirir ve uyumsuzluk durumunda işlemi anında reddeder. Bu, özellikle API Token ve Back URL doğrulamasının sistem tarafından yapılmasıyla “replay attack” gibi saldırıların önüne geçer.

Amaç Dışı API Kullanımının Tespiti ve Otomatik Olarak Engellenmesi

Bir işyerine veya temsilciye sağlanan API’nin, sözleşmede belirtilen amaçlar dışında kullanılması ciddi bir risktir. Örneğin, fatura ödeme API’sinin para transferi amacıyla kullanılması gibi durumlar, yasa dışı faaliyetlere zemin hazırlayabilir. Davranışsal analiz yeteneğine sahip otomasyon sistemleri, API kullanım desenlerini izleyerek bu tür amaç dışı kullanımları tespit edebilir. Anormal bir API çağrı deseni veya beklenmedik bir işlem türü algılandığında, sistem ilgili API anahtarını otomatik olarak askıya alabilir ve kuruluşla olan iş ilişkisinin derhal kesilmesi için uyum birimini uyarabilir.

İHS Teknoloji’nin Sunduğu aiReflex (Bulut İşlem İzleme) Çözümü ve Yetenekleri

TCMB rehberinin getirdiği katı kurallar ve operasyonel zorluklar karşısında, ödeme ve elektronik para kuruluşlarının güçlü, esnek ve akıllı bir teknoloji çözümüne ihtiyacı vardır. IHS Teknoloji’nin Türkiye’deki iş ortağı olduğu Fraud.com platformu üzerinde çalışan aiReflex Bulut İşlem İzleme çözümü, bu ihtiyacı karşılamak üzere tasarlanmış yeni nesil bir platformdur.

aiReflex Nedir ve Finansal Kuruluşlara Ne Sunar?

aiReflex, kural tabanlı kontroller ile yapay zeka destekli davranışsal analizi birleştiren hibrit bir sahtekarlığı önleme ve işlem izleme platformudur. Bulut tabanlı (SaaS) mimarisi sayesinde, kuruluşların herhangi bir donanım yatırımı yapmadan, hızlı bir şekilde entegre olmasını ve TCMB regülasyonlarına tam uyumlu hale gelmesini sağlar. aiReflex, milyonlarca işlemi milisaniyeler içinde analiz ederek, şüpheli aktiviteleri gerçek zamanlı olarak tespit eder ve kuruluşları yasal cezalardan, finansal kayıplardan ve itibar risklerinden korur.

TCMB Rehberindeki Tüm Senaryoların aiReflex Platformunda Kural Olarak Tanımlanması

aiReflex’in en güçlü yanlarından biri, esnek kural motorudur. Bu makalede bahsedilen ve TCMB rehberinde yer alan tüm spesifik senaryolar (örneğin, günlük işlem limitleri, ciro artışları, riskli ülke kontrolleri, hatalı OTP denemeleri, API güvenlik kuralları vb.), platform üzerinde kolayca birer kural olarak tanımlanabilir. Bu sayede kuruluşlar, rehberdeki asgari yükümlülükleri eksiksiz bir şekilde otomatize edebilir ve denetimlere karşı her zaman hazır olur.

Yapay Zeka Destekli Anomali Tespiti ile Bilinmeyen Tehditlerin Önlenmesi

aiReflex, sadece bilinen kuralları uygulamakla kalmaz. Yapay zeka destekli anomali tespiti motoru, her bir müşterinin ve işyerinin normal davranış profilini sürekli olarak öğrenir. Bu profilden en ufak bir sapma olduğunda (örneğin, bir kullanıcının normalde yapmadığı bir saatte, beklemediği bir yerden yüksek tutarlı bir işlem yapması), aiReflex bu durumu şüpheli bir anomali olarak işaretler. Bu proaktif yaklaşım, daha önce hiç karşılaşılmamış yeni dolandırıcılık yöntemlerinin bile erkenden tespit edilmesini sağlar.

Esnek Kural Motoru ve Senaryo Yönetim Arayüzü

Finansal suçlar sürekli evrim geçirdiği için, risk yönetimi sistemlerinin de dinamik olması gerekir. aiReflex, kuruluşların uyum ekiplerine kodlama bilgisi gerektirmeyen, kullanıcı dostu bir arayüz sunar. Bu arayüz üzerinden mevcut kuralları anında güncelleyebilir, yeni risk senaryoları ekleyebilir veya risk eşiklerini piyasa koşullarına göre anlık olarak ayarlayabilirler. Bu esneklik, kuruluşların değişen tehditlere hızla adapte olmasını sağlar.

Vaka Yönetimi ve Raporlama Otomasyonu ile ŞİB Süreçlerinin Hızlandırılması

Şüpheli bir işlem tespit edildiğinde, aiReflex otomatik olarak bir “vaka” oluşturur ve ilgili tüm verileri (müşteri bilgileri, işlem detayları, risk skoru, tetiklenen kurallar vb.) tek bir ekranda toplar. Uyum personeli, bu vaka yönetim ekranı üzerinden analizini hızlıca yapar, kararını verir ve gerekli aksiyonları alır. Platform, MASAK’a yapılacak Şüpheli İşlem Bildirimleri için gerekli olan rapor formatlarını da otomatik olarak oluşturarak, manuel raporlama yükünü ortadan kaldırır ve tüm süreci hızlandırır. Bu özellik, vaka yönetimi ve raporlama otomasyonu ile uyum süreçlerinde verimliliği en üst düzeye çıkarır.

Otomasyonun Kurumsal Faydaları ve Stratejik Etkileri

Şüpheli İşlem Bildirimi süreçlerinde otomasyona geçiş, sadece yasal bir zorunluluğu yerine getirmekten çok daha fazlasını ifade eder. Bu, bir kuruluşun risk yönetimi kültürünü dönüştüren, operasyonel verimliliğini artıran ve uzun vadeli başarısını güvence altına alan stratejik bir yatırımdır.

Yasal Uyum Risklerinin ve İdari Para Cezalarının Minimize Edilmesi

Otomasyonun en doğrudan ve ölçülebilir faydası, idari para cezalarının minimize edilmesi riskini ortadan kaldırmasıdır. TCMB rehberine ve 6493 sayılı Kanun’a tam uyum sağlayan otomatik sistemler, “iç kontrol”, “risk yönetimi” ve “şüpheli işlemlerin takibi” gibi yükümlülüklerin eksiksiz yerine getirildiğini kanıtlar. İşlem anında tespit ve 3 saat kuralı gibi kritik sürelere %100 uyum, denetimler sırasında kurumu güçlü bir konuma getirir ve ağır cezalara maruz kalma olasılığını en aza indirir.

Uyum Departmanlarının İş Yükünün Azaltılması ve Stratejik Analize Odaklanması

Manuel süreçlerde, uyum personeli zamanının büyük bir bölümünü rutin ve tekrarlayan görevlere ayırmak zorunda kalır. Otomasyon, bu iş yükünü devralarak personelin serbest kalmasını sağlar. Binlerce işlemi elemek yerine, sadece sistemin işaretlediği yüksek riskli vakalara odaklanan uzmanlar, enerjilerini ve yeteneklerini daha karmaşık dolandırıcılık ağlarını araştırmak, yeni risk trendlerini analiz etmek ve kurumun risk yönetimi stratejilerini geliştirmek gibi katma değeri yüksek görevlere yöneltebilirler. Bu, departmanın verimliliğini ve motivasyonunu artırır.

Kurumsal İtibarın Korunması ve Müşteri Güveninin Artırılması

Bir finansal kuruluşun adının yasa dışı bahis, dolandırıcılık veya kara para aklama gibi faaliyetlerle anılması, telafisi zor itibar kayıplarına yol açar. Güçlü ve proaktif bir otomasyon sistemi, kurumun bu tür suçlar için bir araç olarak kullanılmasını engelleyerek kurumsal imajı korur. Müşteriler, paralarının ve verilerinin güvende olduğunu bildikleri, sağlam bir güvenlik altyapısına sahip kuruluşlarla çalışmayı tercih ederler. Bu durum, müşteri sadakatini ve güvenini artırarak uzun vadede rekabet avantajı sağlar.

Finansal Suçlarla Mücadelede Proaktif Bir Savunma Hattı Oluşturulması

Otomasyon, kurumları reaktif (tepki veren) bir pozisyondan proaktif (önleyici) bir pozisyona taşır. Yapay zeka ve makine öğrenmesi destekli sistemler, dolandırıcılar yeni bir yöntem denediğinde bunu anında öğrenir ve benzer girişimleri daha gerçekleşmeden engeller. Bu, sadece mevcut finansal suçlarla mücadele etmekle kalmaz, aynı zamanda gelecekteki tehditlere karşı da dinamik ve sürekli öğrenen bir savunma hattı oluşturur. Bu stratejik yaklaşım, kurumun sürdürülebilir büyümesini ve dayanıklılığını destekler.

Şüpheli İşlem Bildirimi (ŞİB) Süreçlerinizde Otomasyon İçin Neden İHS Teknoloji’yi Tercih Etmelisiniz?

TCMB’nin sıkı regülasyonları ve finansal suçların artan karmaşıklığı karşısında doğru teknoloji ortağını seçmek, ödeme ve elektronik para kuruluşları için hayati önem taşımaktadır. İHS Teknoloji, sunduğu aiReflex Bulut İşlem İzleme platformu ile sadece bir yazılım tedarikçisi olmanın ötesinde, yasal uyum ve risk yönetimi süreçlerinizde stratejik bir iş ortağı olmayı hedefler. Hibrit yapısı (kural tabanlı + yapay zeka), bulut tabanlı mimarisinin getirdiği hız ve esneklik ve TCMB rehberindeki tüm senaryolara anahtar teslim uyum sağlama yeteneği ile aiReflex, kuruluşunuzu geleceğin tehditlerine karşı bugünden korur. Manuel süreçlerin getirdiği operasyonel yükten ve idari para cezası riskinden kurtulmak, kurumsal itibarınızı korumak ve yasal uyum riskleri süreçlerinizi bir maliyet merkezi olmaktan çıkarıp bir güven ve verimlilik merkezine dönüştürmek için İHS Teknoloji’nin uzmanlığından ve aiReflex’in gücünden faydalanın.